Op 9 september 2024 ondertekenden de Staten-Generaal Geestelijke Gezondheid (SGGG), de Vlaamse Vereniging voor Psychiatrie (VVP) en de Vlaamse Vereniging van Journalisten (VVJ) plechtig het Charter Stigma en Media. Vertegenwoordigers van diverse mediagroepen zetten hun handtekening in aanwezigheid van Vlaams minister van Brussel, Jeugd, Media en Armoedebestrijding Benjamin Dalle en federaal minister van Sociale Zaken en Volksgezondheid Frank Vandenbroucke. Vlaams minister van Welzijn, Volksgezondheid en Gezin Hilde Crevits kon er wegens privéomstandigheden niet bij zijn, maar ondersteunt het Charter eveneens.
Het charter biedt journalisten en mediaprofessionals in België een concrete gids voor eerlijke, respectvolle en stigmavrije berichtgeving over geestelijke gezondheid en psychische kwetsbaarheid. Wie het charter onderschrijft, streeft ernaar een inclusieve, empathische en respectvolle benadering te bevorderen, waarbij het welzijn en de privacy van individuen met psychische kwetsbaarheid altijd worden gerespecteerd.
Waarom een charter over stigma en media?
Media spelen een krachtige rol bij het vormen van percepties en attitudes ten opzichte van mensen met een psychische aandoening. Wanneer berichtgeving stereotypen versterkt, zoals de koppeling tussen psychische problemen en gevaarlijk gedrag, vergroot dat het stigma. En stigma maakt ziek: het veroorzaakt extra lijden bij al kwetsbare personen en verhoogt de drempel naar goede zorg. Omgekeerd kunnen media, wanneer ze verantwoord berichten, actief bijdragen aan begrip, herstel en sociale verandering.
Het charter vertrekt vanuit enkele fundamentele feiten: meer dan één op drie Belgen doormaakt tijdens zijn of haar leven een psychische aandoening, waarbij depressie en angst het vaakst voorkomen. Van al wie een psychische aandoening doormaakt, zal 70 tot 80% volledig herstellen. Psychische aandoeningen zijn geen teken van zwakte of gevaar, maar een breed menselijk gegeven dat iedereen kan treffen, ongeacht klasse, geslacht, leeftijd of beroep.
Tien aanbevelingen voor stigmavrij berichten
De kern van het charter zijn tien concrete aanbevelingen, gegroepeerd rond vijf thema's. Onder het thema maatschappelijke relevantie wordt journalisten gevraagd kritisch te overwegen of het vermelden van een psychische aandoening in een bericht maatschappelijk relevant is, en medische gegevens steeds af te wegen tegen het recht op privacy. Onder waarheidsgetrouw berichten wordt gepleit voor het gebruik van betrouwbare, deskundige bronnen, en voor het vermijden van ongegronde verbanden tussen psychische aandoeningen en storend gedrag.
Het thema gepaste termen vraagt journalisten stigmatiserende en discriminerende benamingen te vermijden, zoals "gevaarlijke gek" of "ontsnapt uit de psychiatrie". Onder geef duiding worden journalisten aangemoedigd om wetenschappelijke termen kort te verduidelijken en aandacht te besteden aan maatschappelijke mogelijkheden voor preventie, herstel en beschikbare zorg. Tot slot vragen de aanbevelingen rond respect voor het privéleven en de menselijke waardigheid om bijzondere omzichtigheid tegenover kwetsbare personen, het vermijden van sensatie, en een empathische benadering waarbij de journalist zichzelf de vraag stelt: zou deze persoon mijn familielid of vriend kunnen zijn?
Gebaseerd op internationale best practices
Het charter is gebaseerd op internationale richtlijnen en best practices voor mediaberichtgeving over geestelijke gezondheid, en is aangepast aan de Belgische context. Het is tevens afgestemd op de Code van de Raad voor de Journalistiek. Gezondheidsjournalist André Picard vat de ambitie treffend samen: schrijven over psychische aandoeningen in al hun rijkdom en met al hun uitdagingen hoeft geen stigma te veroorzaken. Het biedt integendeel een zeldzame gelegenheid om betekenisvolle sociale verandering teweeg te brengen, naast een gouden kans om de journalistiek te verbeteren.
Het Charter Stigma en Media is beschikbaar via de Outputpagina.