Op donderdag 14 maart 2019 vond in het Radisson Blu Hotel in Antwerpen de eerste Staten-Generaal van de Geestelijke Gezondheidszorg plaats. Het was een historische bijeenkomst: voor het eerst werkte de volledige Vlaamse ggz-sector samen op die schaal. Meer dan vierhonderd leden van stakeholders, beroepsverenigingen, sleutelorganisaties, patiëntenkoepels en familieplatformen namen deel, vertegenwoordigd door vijfenveertig participerende organisaties.
De Staten-Generaal is een initiatief van het Forum Geestelijke Gezondheid, een samenwerking tussen het Steunpunt Geestelijke Gezondheid en de Vlaamse Vereniging voor Psychiatrie. De bijeenkomst had één centraal doel: een noodprogramma voorleggen dat komaf maakt met de structurele tekortkomingen in de geestelijke gezondheidszorg in ons land.
Een kwart van de bevolking, een fractie van het budget
De cijfers die de sector voorlegde, zijn ontnuchterend. Een kwart van de Vlaamse bevolking ervaart jaarlijks psychische problemen, goed voor 700.000 mensen. Toch besteedt België slechts 6% van het gezondheidsbudget aan geestelijke gezondheidszorg, terwijl de OESO minstens 10% aanbeveelt. De directe economische kost van psychische problemen bedraagt 20,7 miljard euro, of vijf procent van het bruto binnenlands product.
Het noodprogramma bundelde vier grote prioriteiten.
1. Hervorming van de financieringsmechanismen
De verouderde financiering van de ggz, gebaseerd op ziekenhuisbedden in plaats van behandelingen, creëert een pervers systeem dat de toegang tot zorg belemmert, vooral voor sociaal kwetsbare mensen. De eisen: meer budget, bevoegdheden samengebracht op één beleidsniveau, een efficiënt en doelgroepgericht financieringssysteem, stimuli voor netwerkvorming en een impulsbudget voor innovatie.2. Doorbreken van de vicieuze cirkel van armoede en ziekte
In België leven 165.000 mensen met een ernstige psychiatrische aandoening. Zij belanden te vaak in een vicieuze cirkel: armoede vergroot het risico op psychische problemen, en omgekeerd maakt ziekte arm. De sector eist intensieve zorg, sociale begeleiding en een toereikende financiële tegemoetkoming voor deze groep, zodat zij als volwaardige burgers kunnen participeren in de samenleving.3. Sterkere transitiezorg voor jongeren
Ernstige psychische klachten manifesteren zich het vaakst tijdens de overgang van adolescentie naar jongvolwassenheid. Toch is het zorgaanbod op dat cruciale moment ontoereikend. De sector vraagt een veel sterkere uitbouw van transitiezorg, met betere afstemming tussen kinder- en jeugdpsychiatrie en de volwassenenpsychiatrie.4. Drastische aanpak van de wachttijden
De titel van het vierde thema zegt alles: "Houdt vol, over 100 dagen wordt u geholpen." Gemiddeld wachten mensen drie maanden op gepaste zorg. Sommige kinderen wachten meer dan een jaar op een diagnostisch onderzoek. Dit is voor de sector onaanvaardbaar en vereist urgente maatregelen.
Stemming over concrete stellingen
De aanwezigen stemden over een reeks concrete stellingen. De hoogste steun ging naar de gelijke financiële behandeling van chronisch zieke patiënten, ongeacht of het om een somatische of psychische aandoening gaat (93,14% akkoord). Ook het verbod op ontslag uit een psychiatrisch ziekenhuis zonder aangepaste opvolging (85,11%) en de omzetting van beddenfinanciering naar behandelingsfinanciering in netwerken (84,29%) konden op een ruime meerderheid rekenen.
De Staten-Generaal van 2019 legde daarmee een stevige basis voor de verdere werking van de organisatie en haar inzet voor een structureel betere geestelijke gezondheidszorg in Vlaanderen en België.
De twee documenten die op het congres werden voorgesteld, het Noodprogramma en de Prioriteiten, zijn beschikbaar via de Outputpagina.