De Staten-Generaal Geestelijke Gezondheid publiceerde in februari 2024 tien aanbevelingen die de komende vijf jaar het geestelijke gezondheids- en welzijnsbeleid in België moeten versterken. Met specifieke aandacht voor jongeren en een sterke nadruk op preventie wil SGGG de geestelijke gezondheid van de bevolking bevorderen en inspelen op de groeiende nood die ook uit de meest recente bevolkingsonderzoeken naar voren komt.
De aanbevelingen rijgen zich als rode draden door de federale en deelstatelijke bevoegdheidsverdeling. Ze zijn gesponnen uit het SGGG-memorandum van 2023 en uit de input van zijn leden en diverse andere belangrijke stakeholders; ze vormen een breed gedragen visie op een sterk maatschappelijk geestelijk gezondheidsweefsel.
1. Geef jongeren voorrang
Geef speciale aandacht en prioriteit aan jongeren en hun geestelijk welzijn, en leg ook een focus op de ondersteuning van gezinnen. Normaliseer het spreken over en werken aan geestelijke gezondheid in het onderwijs. Van de gezondheidsuitgaven gaat een disproportioneel klein deel naar geestelijke gezondheidszorg voor jongeren en kinderen. De eerste 1.000 dagen, de puberteit en de overgang van minder- naar meerderjarigheid zijn bepalende periodes in het jonge leven. De ondersteuning voor de gezinnen van die jongeren moet sterker en sneller.
2. Meen het met preventie
Omarm de paradigmashift in het denken over en handelen in de geestelijke gezondheid, met nadruk op preventie, eerstelijnszorg, vroege detectie en het voorkomen van verergering. Preventie loont: elke geïnvesteerde euro levert op lange termijn 1,5 tot 2 euro op. Toch vindt preventie moeilijk ingang in de praktijk. Een duidelijke beleidsstrategie over alle domeinen, een levensloopbenadering en meer monitoring zijn noodzakelijk.
3. Pak de wachttijden aan
Wachtlijsten en wachttijden blijven onaanvaardbaar hoog en vereisen actie met zowel curatieve als aanvullende maatregelen voor een snellere behandeling: soms zeer gespecialiseerd, vaak in de eerste lijn, soms residentieel, vaak ambulant. Een laagdrempelig, lokaal geïntegreerd onthaalloket voor personen met psychische zorgnood, gecombineerd met een structureel wachttijdenbeleid, kan de toegankelijkheid van de ggz sterk verbeteren.
4. Versterk de stem van patiënten
Versterk de stem van de patiënt en respecteer patiëntenrechten op micro-, meso- en macroniveau, met erkenning van de kracht van ervaringsdeskundigen, lotgenotencontact en de rol van familie en van mantelzorgers. De betrokkenheid van mensen met een eigen zorgervaring bij het uittekenen en evalueren van beleid is geen luxe maar een noodzaak.
5. Maak de zorg geïntegreerd
Implementeer geïntegreerde zorg als praktijk, waarbij zorgverleners als team samenwerken zonder belemmerende schotten, met subsidiariteit als leidend principe. Dit moet leiden tot snellere indicatiestelling, juiste behandeling en vlottere doorstroming van patiënten. Samenwerking tussen de eerste en tweede lijn, en tussen de ggz en de brede welzijnssector, is daarbij onmisbaar.
6. Reflecteer kritisch op maatschappelijke oorzaken
Analyseer de maatschappelijke grond van psychisch leed, inclusief de impact van prestatiedruk, communicatie-overload, ongezonde leefomstandigheden, armoede en het ontbreken van effectieve manieren om met stress en uitdagingen om te gaan. De grote toename van het aantal langdurig zieken, waaronder veel mensen met een psychische aandoening, vergt niet enkel een controle- en re-integratiebeleid, maar ook een bezinning over de maatschappelijke oorzaken. Bevorder investeringen in preventieve voorzieningen en een gezondheidsbeleid in alle beleidsdomeinen.
7. Bestrijd discriminatie
Bestrijd kordaat en op wettelijke basis de discriminatie van mensen met psychische aandoeningen door verzekeraars, overheidsinstanties en de gehele samenleving. In navolging van recente gerechtelijke vonnissen moet in de komende regeerperiode de regelgeving aangepast worden en moeten verzekeraars geholpen of verplicht worden die discriminatie uit hun activiteiten en voorwaarden te verwijderen.
8. Werk een budgettair groeipad uit
De verzamelde overheden vragen we het budgettaire groeipad naar 2035 uit te tekenen zoals door de Kamer vastgelegd. Het groeipad moet de noden volgen en de totale inspanning voor de Belgische ggz op een vergelijkbaar OESO-niveau brengen. Daarnaast is het nodig de perverse neveneffecten van de huidige financieringsmechanismen weg te werken. De meeste aanbevelingen in dit memorandum vergen dat de actoren in de geestelijke gezondheidszorg zelf in hun werking aanzienlijke organisatorische veranderingen aanbrengen, wat eveneens een wijziging in de financieringsmechanismen veronderstelt.
9. Werk op basis van doelen en data
Streef naar verbetering van psychische gezondheid met meetbare doelstellingen op populatieniveau, ondersteund door voldoende en nauwkeurige data, met aandacht voor wetenschappelijke definities. Aan de verdere ontginning van data moet in de komende regeerperiode door alle beleidsniveaus grote aandacht besteed worden, zodat kwantitatieve doelstellingen op een wetenschappelijk ondersteunde wijze gedefinieerd kunnen worden vóór het einde van de komende regeerperiode.
10. Versterk onderwijs, onderzoek en innovatie
Doe bijkomende investeringen in degelijk wetenschappelijk onderzoek voor geestelijke gezondheid, waarbij de financiering van de kenniscentra wordt verbeterd in evenredigheid met hun opdracht. Zorg ook voor voldoende opgeleide professionals via een doordacht manpowerplan, en voor innovatie in behandelingen, waarvoor de budgetten eveneens opgetrokken moeten worden.
Spreek met één stem
Bovenstaande rode draden vragen om een gezamenlijke verweving vanuit alle beleidsniveaus, instellingen en burgers om de geestelijke gezondheid van de samenleving te waarborgen en te verbeteren. Ze gaan gepaard met de nadrukkelijke vraag aan de overheden om met één stem te spreken: maak de bevoegdheidsverdeling duidelijker, werk aan gedeelde doelen, handel volgens afspraken, vaardig geen elkaar tegenwerkende maatregelen uit.
Het memorandum is beschikbaar via de Outputpagina.